Avusturya’nın başkenti Viyana’da, 1683 II. Viyana Kuşatması’nda Osmanlı ordusuna karşı savaşan Polonya Kralı Jan III. Sobieski için planlanan anıt yeniden siyasi ve diplomatik krize dönüştü. Yıllardır tartışma konusu olan Kahlenberg’deki heykel projesi, Viyana Belediyesi’nin “İslam karşıtı ve yabancı düşmanı söylemlere zemin oluşturabileceği” gerekçesiyle askıya alınmıştı. Ancak Polonya’nın Viyana Büyükelçisi’nin son açıklamalarıyla dosya yeniden açıldı.
2013’ten bu yana süren tartışma
Sobieski için ilk anıt planları 2013 yılında gündeme geldi. 2018’de proje onaylandı; ancak daha sonra durduruldu. 2024 sonunda, Viyana Kültürden Sorumlu Belediye Meclis Üyesi Veronica Kaup-Hasler (SPÖ), projeye “nihai ret” verdi.
Belediye yönetimi açıklamasında, “Viyana’nın yabancı düşmanı, İslam karşıtı veya Türk karşıtı nefret söylemlerine araç olabilecek bir sahne kurmayacağı” vurgulandı. Kararın, bilimsel değerlendirmelere ve çağdaş anıt anlayışına dayandığı belirtildi.
Şehir yönetimi ayrıca Kahlenberg’de 2013 yılında dikilen bir kaide ve 2018’de eklenen barış vurgulu yazıtın “zaten bir anıt niteliğinde” olduğunu savunuyor. Yazıtta, 1683 savaşının iki imparatorluk arasındaki mücadelenin dönüm noktası olduğu belirtiliyor ve 50 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği hatırlatılarak barış mesajı veriliyor.
Polonya tarafından sert tepki
Polonya’nın Viyana Büyükelçisi Zenon Kosiniak-Kamysz, Viyana Belediyesi’nin kararına açıkça karşı çıktı. Sobieski heykelinin Polonya’da hazır olduğunu ve Kahlenberg’e yerleştirilmesini beklediğini belirten büyükelçi, “21. yüzyıl anıtlar yüzyılıdır” dedi.
Büyükelçi, mevcut kaidenin “okunması zor bir yazıdan ibaret” olduğunu savunarak, Viyana’nın Sobieski’ye tarihsel olarak borçlu olduğunu ifade etti. Polonya tarafı, 1683’teki zaferin Viyana ve Avrupa tarihi açısından belirleyici olduğunu vurguluyor.
Siyasi partiler karşı karşıya
Tartışma Viyana Belediye Meclisi’nde de sert polemiklere yol açtı.
SPÖ’lü Eyalet Milletvekili Aslıhan Bozatemur, “Yabancı düşmanlığını veya İslam karşıtlığını besleyebilecek bir anıtın Viyana’da yeri yoktur” açıklamasıyla projeye karşı çıktı.
Bozatemur, “Anmaların temel amacı, tarihsel bağlamı çok yönlü ve dengeli biçimde ortaya koymak, barışı ve halklar arası anlayışı vurgulamak olmalıdır; ayrımcılık ve dışlamaya zemin hazırlayan bir araç haline getirilmemelidir.“ ifadelerini kullandı.
Buna karşılık FPÖ ve ÖVP sert tepki gösterdi. FPÖ’lü Maximilian Krauss, Sobieski’nin “Viyana’nın kurtarıcısı” olduğunu savunarak SPÖ’yü “tarih bilincinden uzaklaşmakla” suçladı. ÖVP’li siyasetçiler ise kararın Polonya ile ilişkileri zedelediğini belirtti.
Alternatif öneri: “Sobieski Promenadı”
Polonyalı dernekler ise ara formül olarak Kahlenberg’deki yürüyüş yolunun “Sobieski Promenadı” olarak adlandırılmasını önerdi. Böylece hem eğitim odaklı bir tarih rotası oluşturulabileceği hem de tartışmalı heykel yerine daha kapsayıcı bir anma modeli geliştirilebileceği ifade edildi.
Jan III. Sobieski kimdir?
Jan III. Sobieski (1624–1696), 12 Eylül 1683’te Kahlenberg’de Osmanlı ordusuna karşı savaşıp galip gelen müttefik kuvvetlere liderlik etmişti. Polonya’da ulusal kahraman olarak görülen Sobieski, birçok kesim tarafından “Viyana’nın kurtarıcısı” olarak anılıyor.
Ancak şehir yönetimi, söz konusu savaşın günümüzde aşırı sağ gruplar tarafından istismar edildiğini ve anıtın yeni gerilimlere yol açabileceğini savunuyor.
Diplomatik boyut öne çıkıyor
Sobieski anıtı meselesi artık yalnızca yerel bir kültür politikası tartışması olmaktan çıkmış durumda. Polonya Büyükelçiliği’nin açık desteği ve Viyana Belediyesi’nin geri adım atmayan tutumu, konuyu diplomatik hassasiyet boyutuna taşıdı.
Önümüzdeki süreçte Viyana Belediye Meclisi’nde yeni bir oylama yapılıp yapılmayacağı bilinmezken, gözler şehir yönetiminin Polonya ile diyalog sürecinde atacağı adımlara çevrildi. Tartışma, Avrupa’da tarih, hafıza politikası ve güncel kimlik tartışmalarının kesiştiği sembolik bir dosya olarak önemini koruyor.
